Afgelopen zondag was het internationale vrouwendag. Het leek ons daarom een goed idee om Haerlemse vrouwen uit de geschiedenis, die iets voor vrouwenrechten hebben betekend, in het zonnetje te zetten.

Haerlemse vrouwen voor vrijheid

We vieren Vrouwendag op 8 maart omdat op die dag in 1908 een grote staking door vrouwen in New York plaatsvond. De Amerikaanse vrouwen gingen hiermee in protest tegen de slechte arbeidsomstandigheden in de textielindustrie. Tijdens de staking vroegen de vrouwen om ‘brood en rozen’. Daarmee bedoelden ze dat ze niet alleen wilden overleven, maar ook kwaliteit van leven wilden.

Kenau: gevecht tegen Spanjaarden

Haerlemse vrouwen streden voor vrijheid

Als je naar de Haarlemse geschiedenis kijkt, is Kenau een van de bekendste vrouwen die voor vrijheid streed. De legende gaat dat zij onze stad verdedigde tijdens het beleg van Haarlem. Dat gebeurde in de beginjaren van de Tachtigjarige Oorlog. Haarlem werd tussen december 1572 en juli 1573 belegerd door de Spanjaarden. Alle inwoners van de stad hielpen mee met de reparaties aan de beschadigde stadswallen. Maar volgens een ooggetuigenverslag uit Delft viel ene Kenau op tijdens die reparaties. Veel verhalen gaan verder en omschrijven haar als aanvoerster van een leger van driehonderd vrouwen dat streed tegen de Spaanse bezetter. De meeste historici doen dat verhaal echter af als een mythe. Toch is Haarlem trots op Kenau. Zo hebben we natuurlijk het Kenaupark en bij het station staat een standbeeld van Kenau en Ripperda.

Hannie Schaft: verzetsmeisje met rode haren

Haerlemse vrouwen streden voor vrijheid

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was ‘Het meisje met het rode haar’ een van de bekendste verzetsstrijders van Nederland. Hannie Schaft, die eigenlijk Jo heette, pleegde verschillende aanslagen tijdens de oorlog. Soms werd ze gesignaleerd tijdens die aanslagen en daarom besloot ze in 1944 haar rode haar zwart te verven. Ook zette ze een brilletje op en paste ze haar naam aan. Voortaan heet ze Johanna Elderkamp, met als roepnaam Hannie, geboren in het Zwitserse Zürich.

Onderduiken

Tijdens de oorlog was Hannie goed bevriend met Jan Bonekamp. Op 21 juni 1944 pleegden ze samen een aanslag op het politiehoofd van Zaandam, Willem Ragut. Jan schoot de politieman van zijn fiets af. Hannie draaide om en zag tot haar grote schrik dat Ragut zich met een laatste krachtsinspanning had opgericht. Jan wilde hem het genadeschot geven, maar werd gelijktijdig in zijn buik geschoten. Bonekamp wordt zwaargewond opgepakt en door de Duitsers tijdens zijn laatste uren gemarteld en ondervraagd. Hij noemt de naam en het adres van Hannie voor hij ovelijdt.

Haerlemse vrouwen streden voor vrijheid

Moord

Op 21 maart 1945 wordt Hannie aangehouden tijdens een controle in Haarlem-Noord. Er worden illegale kranten gevonden in haar fietstassen. Later vinden ze ook nog een FN-9mm-pistool in haar handtas. Nog diezelfde nacht wordt Hannie naar Amsterdam gebracht. Na allerlei verhoren, waarin ze sommige aanslagen bekent, wordt Hannie op 17 april 1945 overgebracht naar Overveen. Ze moet daar uitstappen en via een zandweg richting het strand lopen. Terwijl ze dat doet schieten twee begeleiders haar dood.

Nu 75 jaar later wordt er nog elk jaar een Hannie Schaftherdenking gehouden in het Kenaupark in Haarlem. Daar staat een bronzen beeld ter nagedachtenis aan Hannie Schaft. Ook is er een straat naar deze Haarlemse verzetsstrijder vernoemd in de Slachthuiswijk.

Cobi Schreijer: muziek als kracht

Waar Kenau en Hannie Schaft letterlijk voor vrijheid streden, deed Cobi Schreijer dat meer figuurlijk. Als zangeres zong zij vooral veel feministische liederen en zette zich zo in voor de vrijheid van vrouwen. Ze leidde in de jaren ’60 troubadoursclub De Waag en was medeoprichter van de Man-Vrouw Maatschappij die streed voor gelijke kansen voor vrouwen en mannen. In 1977 bracht ze een liedboek uit voor emanciperende vrouwen. Een jaar later gevolgd door een LP uit met 14 feministische liederen. In 1987 werd Schreijer benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau.

Elizabeth Schmitz: politieke pionier

De laatste in deze rij is Elizabeth Schmitz, een van de vrouwelijke pioniers in de politiek. Zij is namelijk de eerste, en tot nu toe enige, vrouwelijke burgemeester van Haarlem. Ze deed dit werk 9 jaar, van 1985 tot 1994. Tussen de eerste vrouwen in de Haarlemse politiek en de eerste vrouwelijke burgemeester zit 66 jaar. In 1919 zaten er namelijk voor het eerst vrouwen in de Haarlemse gemeenteraad. Bijna 40 jaar later werd er voor het eerst een vrouwelijke wethouder aangesteld. Dat was Elisabeth Scheltema-Conradi.

Eerste en enige vrouwelijke burgemeester

Met Schmitz als burgemeester had Haarlem voor het eerst een gelijke man-vrouw-vertegenwoordiging in het college van burgemeester en wethouders. Ook gingen er in deze tijd steeds meer vrouwen de politiek in. Dit waren niet alleen vrouwen met een Nederlandse afkomst, maar ook de vrouwen met een migratie-achtergrond. Na haar jaren als burgemeester werd Schmitz in 1994 gevraagd als staatssecretaris van Justitie in het eerste kabinet van Wim Kok. Schmitz besloot haar ambt neer te leggen en de functie van staatssecretaris te vervullen.

Meer geschiedenis van Haerlems Bodem? Lees dan dit artikel eens.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here