De jarige Stadsschouwburg zit midden in een feestelijk seizoen. Eén van de speciale producties is een nieuwe versie van Scrooge, dit jaar verzorgd door Haarlemse toneelgezelschap Het Volk en theatervormgever Rieks Swarte. Voor de regie tekent Javier López Piñón.

Het is inmiddels een traditie van de Stadsschouwburg om rond de kerst Scrooge uit te voeren.

Javier vertelt hoe de productie tot stand is gekomen: “Het is inmiddels een traditie van de Stadsschouwburg Haarlem om rond de kerst Scrooge uit te voeren. Officieel moest het vorig jaar, maar met het oog op het jubileum, is het een jaartje uitgesteld.” Na Erik van Muiswinkel (2011), Peter de Jong/Maxi (2013) en Brigitte Kaandorp (2015) maakt dit jaar Het Volk, het oudste toneelgezelschap van Nederland en Rieks Swarte Scrooge. Rieks is vooral bekend als vormgever van onder meer Hondje, Ja Zuster, Nee Zuster en Potters Beesten.

A Christmas Carrol By Charles Dickens

De Engelsman Charles Dickens schreef midden in de Victoriaanse tijd, om precies te zijn 1843, A Christmas Carol. Dit ultieme kerstverhaal werd al tijdens zijn leven een succes. Een jaar na de eerste uitgave waren er al dertien drukken verschenen. Dickens was naast zijn literaire werk sociaal betrokken en zette zich in voor kinderrechten, onderwijs en sociale hervormingen. Dat lees je terug in zijn verhalen. Het beeld van het verhaal van een vrek die op kerstavond bezoek krijgt van drie geesten en langzamerhand tot inkeer komt, was voor Rieks Swarte en Javier López Piñón al lang duidelijk. Hun Scrooge moest zo dicht mogelijk bij het origineel blijven en gaan over de ongelijkheid in de wereld. De industrialisatie die in Dickens’ tijd tot bloei kwam, had in diens ogen niet alleen goeds gebracht, want de meerderheid van de werkende bevolking was straatarm.

Rieks: Ik heb foto’s uit de Victoriaanse tijd verzameld en daarop het decor gebaseerd

Die armoede mag best benadrukt worden. Rieks Swarte: “Dat contrast laten wij zien, aan de hand van Dickens. Ik heb foto’s uit de Victoriaanse tijd verzameld en daarop het decor gebaseerd. Vijftien beweegbare doeken onder andere, allemaal een beetje groezelig en grauw. Wij delen dan ook niet de romantische opvatting van Godfied Bomans en Anton Pieck, geen gezapigheid.” 

Javier vult aan: “Nee, vooral geen Disney-saus of vermaak van lang geleden. Je kunt leuk sentimenteel doen met kerst, maar er zijn andere dingen aan de hand en daar moeten we onze ogen niet voor sluiten.”

Swarte: “Ik vind dat je dingen hebt te delen met elkaar, daarvoor ben je op aarde. Dat is ook veel gezelliger. Maar we brengen met Scrooge geen anderhalf uur ellende hoor, het is ook dikke pret en ongein. Lekker flauw en plat ook op zijn tijd.”

Dol op volkstoneel

Toneelschrijver Don Duyns (o.m. Woef Side Story en Snorro) bewerkte het verhaal van Scrooge en gaf het een tweede laag mee: twee oude mopperkonten, Beuk en Hout (Bert Bunschoten en Wigbolt Kruijver van Het Volk) runnen een variététheater. Ze willen A Christmas Carol opvoeren en houden daarvoor audities. Maar de nieuwe generatie voldoet op zijn zachtst gezegd niet helemaal aan hun wensen, met hun spoken word en Braziliaanse liedjes. Dus besluiten de mannen, omdat ze vinden dat het Haarlemse publiek recht heeft op een ‘hartverwarmende kerstgeschiedenis vol poedersuiker en neoromantiek’, zelf maar op het toneel te gaan staan om het verhaal over de vrek Ebenezer Scrooge voor het voetlicht te brengen.

(Nog meer informatie over dit bijzondere stuk, lees hier hoe Scrooge tot stand is gekomen)

Javier López Piñón: “Van de zomer was ik in Canterbury en kwam ik terecht in een antiquariaat, want ik ben een boekenfreak. En het is altijd zo: als er een boek is dat ik moet hebben, komt het als vanzelf naar mij toe. Ik loop drie etages door en ineens staat daar Dickens and the Theatre. Een boek over hoe Dickens zich verhield tot het theater. Wat blijkt nou? Hij was dol op het volkstoneel en ging, net als ik, graag naar variétéshows. Hij vond dat een belangrijke waarde binnen het culturele klimaat van zijn tijd. Ik dacht: nou, we zitten helemaal goed.”

Het feest Gigantes y cabezudos

Voor de vormgeving gaf Rieks Swarte dus zijn eigen draai aan de Victoriaanse Tijd, met een vernuftig spektakel waar de verbeeldingskracht van af spat. En wie Rieks Swarte zegt, zegt poppen. Dus die bevolken Scrooge in groten getale, van poppenkastklein tot meer dan reuzengroot. De oorsprong van die poppen ligt voor een deel in de Spaanse jeugd van Javier: “Het feest heet Gigantes y cabezudos, reuzen en poppen, die in een stoet door de stad liepen. De reuzen waren makkelijk zes meter en die werden bij de optocht begeleid door ‘cabezudos’, een soort helmmaskers die op de schouders gedragen worden. Er hoorden hele mooie muziekjes bij. Dat heeft zeker het theatergevoel in mij wakker gemaakt.”

Swarte: “De geest van Marley, de overleden zakenpartner van Scrooge, is bijvoorbeeld een pop van vier meter hoog. Best een engerd. Tiny Tim is ook een pop, een klein, donker jongetje. En er is Superwerkman, die te hulp schiet. Die grote poppen zijn ook geïnspireerd op het zeer geëngageerde Bread and Puppet Theatre uit Amerika.”

Fantasie aanwakkeren

Het leuke is dat aan deze versie van Scrooge niet alleen professionele acteurs meedoen, maar ook veel Haarlemse amateurspelers én een groot aantal kinderen uit Haarlem en omstreken. Omdat ze niet elke avond mogen spelen, wordt er gewerkt met drie verschillende kindercasts. López Piñón: “Echt bijzonder dat er ongelooflijk veel kinderen meedoen. Ik ben onder de indruk van hun talent en discipline. En het zijn nog leuke kinderen ook! Ze kunnen ook eigenlijk niet ontbreken in het verhaal. Rieks en ik vinden allebei dat een familievoorstelling de fantasie moet aanwakkeren, waardoor je alle kanten op gaat. Ja, het is vermaak, maar wel met smaak. Daar hechten we aan. Verbeelding aan de macht. En het mag best opwekken dat je gaat nadenken over hoe je bij kunt dragen aan het bestrijden van de ongelijkheid in de wereld.” Dan lachend: “Heel moralistisch, maar daar houd ik van!”

Scrooge is te zien vanaf woensdag 19 december 2018 t/m zondag 6 januari 2019. Er zijn 16 voorstellingen, zowel ’s middags als ’s avonds. Voor meer informatie: www.scroogehaarlem.nl en voor tickets klik hier.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here